Historia Głuchych

Polska

Wiek XIX

  • Początki szkolnictwa dla dzieci niesłyszących na ziemiach polskich: w 1817 roku z inicjatywy ks. Jakuba Falkowskiego (1774-1848) powstaje w Warszawie Instytut Głuchoniemych (przekształcony w 1842 roku w Instytut Głuchoniemych i Ociemniałych), następnie Galicyjski Zakład dla Głuchoniemych we Lwowie w 1830 roku, a w 1832 roku utworzony zostaje Królewski (zwany też Krajowym) Zakład dla Głuchoniemych w Poznaniu;
  • ks. J. Hollak i ks. T. Jagodziński wydają w roku 1879 „Słownik mimiczny” zawierający opis gramatyki języka migowego;
  • do końca XIX wieku na ziemiach polskich tworzy się 5 placówek dla niesłyszących dzieci (w tym czasie na świecie istnieje już 400 takich szkół). Funkcjonowanie takich instytucji to ważny element w procesie kształtowania się społeczności Głuchych, w uświadamianiu niesłyszącym społecznego charakteru ich braku słuchu, w porozumiewaniu się za pomocą naturalnego środka komunikacji niesłyszących – języka migowego;
  • pierwsza próba utworzenia Towarzystwa Oszczędnościowego dla Głuchoniemych podjęta w 1834 roku przez Wawrzyńca Wysockiego, rektora Instytutu Głuchoniemych, lecz odrzucona przez radę nadzorczą Instytutu. Stowarzyszenie powstaje ostatecznie w 1883 roku za sprawą Rzeczywistego Radcy Stanu, członka departamentu senatu, Michała Rogozińskiego, który 11 lat wcześniej złożył kwotę 153 rubli na rzecz tzw. funduszu żelaznego dla głuchoniemych i ociemniałych. Ten fundusz stał się zaczątkiem przyszłego stowarzyszenia;
  • utworzenie pierwszego stowarzyszenia Głuchych „Nadzieja” we Lwowie w 1876 roku.

Wiek XX

  • Istnienie szkół dla dzieci niesłyszących sprzyja kontaktom, a co za tym idzie – rozwojowi języka migowego i kultury Głuchych;
  • na początku XX wieku bardzo niska świadomość społeczeństwa w zrozumieniu, czym jest głuchota może być wynikiem opracowań ludzi światłych. Aleksander Bruckner w wydanym w 1927 roku „Słowniku etymologicznym języka polskiego” wskazywał na fakt, że słowa „głuchy” i „głupi” wywodzą się z tego samego rdzenia;
  • po wojnie w 1946 r. powstaje Polski Związek Głuchoniemych i Ich Przyjaciół znany dzisiaj jako Polski Związek Głuchych, organizacja zajmująca się różnymi aspektami życia osób z wadą słuchu, od spraw codziennych po język, edukację, sprawy zawodowe i sport;
  • do roku 1985 jedyną „właściwą” metodą w edukacji osób głuchych jest metoda oralna. Instytucje oświatowe nie dopuszczają języka migowego i zwalczają posługiwanie się nim wśród uczniów placówek szkół specjalnych. Wiązanie rąk przez nauczycieli i bicie po nich za miganie to niestety częste sytuacje w placówkach dla dzieci z wadą słuchu. Pierwszy przełom następuje dzięki dr Stanisławowi Siła-Nowickiemu z Polskiego Związku Głuchych. Dr Siła-Nowicki jako niesłyszący pedagog rozpoczyna prace nad badaniem i opisywaniem systemu migowego na potrzeby szkolnictwa, systemem funkcjonującym w pewnym sensie wśród głuchych posługujących się w jakiejś mierze polszczyzną, oczywiście poza umiejętnością posługiwania się naturalnym językiem migowym;
  • w 1959 roku dzięki dr Stanisławowi Siła-Nowickiemu zostaje zorganizowany pierwszy oficjalny kurs języka migowego dla spółdzielczości inwalidów w Warszawie, który poprowadził w oparciu o swój autorski program;
  • w 1966 roku powstaje pierwsza publikacja do nauki systemu językowo-migowego (SJM) pt. „System migowo-językowy na kursach języka migowego I stopnia”, autorstwa Profesora Bogdana Szczepankowskiego. Wbrew dzisiejszym opiniom system językowo-migowy nie został wymyślony, ani przez słyszących, ani przez prof. Szczepankowskiego. Zespół pracujący nad SJM przyczynił się do powstania dokładnego opisu istniejącej komunikacji i pewnego rodzaju unifikacji. Opis SJM był dokonany jako jeden z pierwszych w Europie i na świecie;
  • w późniejszych latach następowała stopniowa zmiana świadomości społecznej na temat osób niesłyszących, ich funkcjonowania i możliwości rozwojowych odzwierciedlająca się w terminologii dotyczącej Głuchych: jeszcze w latach 60. stosuje się terminy „niemowa” lub „głuchoniemy” niosące ze sobą przesłankę, iż osoba niesłysząca nie jest zdolna do opanowania umiejętności mówienia. Równoległe popularyzowanie określenia „głuchy”, które wskazuje na uszkodzenie słuchu, nie wyklucza już jednak możliwości opanowania mowy czy komunikacji przez osobę niesłyszącą – w 1955 roku zostaje zmieniona nazwa Polskiego Związku Głuchoniemych i Ich Przyjaciół na Polski Związek Głuchych (którego nazwa w tym kształcie pozostała do dziś). Pojawienie się określenia „niesłyszący”, które ma zastąpić brzmiące, zdaniem niektórych, pejoratywnie określenie „głuchy”, mimo podjętych prób nie znajduje to odzwierciedlenia w zmianie nazwy Polskiego Związku Głuchych, lecz w 1993 roku w zarządzeniu regulującym funkcjonowanie szkół specjalnych Ministerstwo Edukacji Narodowej zastępuje określenie „głuchy” określeniem „niesłyszący”;
  • w 1985 roku polskie władze oświatowe wyrażają zgodę na kształcenie dzieci niesłyszących przy pomocy SJM. Był to duży przełom w kraju respektującym postanowienia Kongresu Edukacji Głuchych w Mediolanie w 1880 roku, dotyczącego metody oralnej;
  • ważny zapis w Konstytucji z 2 kwietnia 1997 r. Art. 69. „Osobom niepełnosprawnym władze publiczne udzielają, zgodnie z ustawą, pomocy w zabezpieczaniu egzystencji, przysposobieniu do pracy oraz komunikacji społecznej”, niestety nie znalazł odzwierciedlania w możliwościach komunikacyjnych osób posługujących się językiem migowym;
  • nazwa POLSKI JĘZYK MIGOWY i skrót PJM zostają wprowadzone do badań językoznawczych w 1994 przez Michaela A. Farrisa z Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu, w pierwszym tekście lingwistycznym poświęconym polskiemu językowi migowemu.

Wiek XXI

  • Po roku 2000 coraz częściej mówi się głośno o zagadnieniach związanych z kulturą Głuchych i polskim językiem migowym. Coraz częściej zwołuje się na ten temat konferencje. Wśród wielu różnych na uwagę zasługują dwie konferencje, 1. zatytułowana „Tożsamość społeczno-kulturowa Głuchych” zorganizowana w Łodzi w dniach od 9 do 11 października 2007 przez Polski Związek Głuchych oraz 2. zorganizowana z inicjatywy Instytutu Polskiego Języka Migowego, która odbyła się w gmachu Instytutu Głuchoniemych przy Placu Trzech Krzyży w dniach 8-9 marca 2008, zatytułowana „Głusi Mają Głos. Przebudzenie”. Była to pierwsza w historii konferencja z wykładami w polskim języku migowym, poprowadzona przez osoby Głuche i skierowana przede wszystkim do osób niesłyszących;
  • z początkiem XXI wieku powstaje coraz więcej stowarzyszeń i fundacji zajmujących się językiem migowym, na uwagę zasługuje Towarzystwo Osób Niesłyszących „TON” z Poznania, powstałe w 14 stycznia 2002 r. To pierwsze stowarzyszenie zrzeszające niesłyszących nie związane strukturami z Polskim Związkiem Głuchych, działające nieprzerwanie od 12 lat (opublikowano w 2014 r.);
  • od 2003 roku, dzięki Stowarzyszeniu ONSI zorganizowane są w Polsce wybory Miss Polski Niesłyszących;
  • 1 czerwca 2010 r. została wyodrębniona w strukturze organizacyjnej Wydziału Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego, Pracownia Lingwistyki Migowej, której celem jest stworzenie kompleksowego opisu gramatycznego polskiego języka migowego (PJM), a także prowadzenie badań nad komunikacją wizualno-przestrzenną z perspektywy językoznawstwa ogólnego i porównawczego. Działalność Pracowni możliwa dzięki pionierskim badaniom prowadzonym przez prof. dr hab. Marka Świdzińskiego, który jako pierwszy skierował uwagę polskich językoznawców na zagadnienia związane z komunikacją Głuchych;
  • wejście w życie z dniem 1 kwietnia 2012 roku Ustawy o języku migowym i innych formach komunikowania się. Ustawa gwarantuje Głuchym możliwość porozumiewania się w urzędach i instytucjach w ich naturalnym języku – języku migowym i nakłada na urzędy i instytucje obowiązek zapewnienia Głuchym takiej możliwości, czyli zatrudnienia tłumacza języka migowego. Uchwalone zostają też pierwsze rozporządzenia regulujące Ustawę;
  • powołanie z dniem 29 listopada 2012 Polskiej Rady Języka Migowego przy Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej;
  • 1 lipiec 2013 r. – to znamienna data w historii Głuchych w Polsce. W Warszawie tego dnia ok. 8000 protestujących Głuchych przeszło sprzed Pałacu Kultury i Nauki przed budynek Sejmu, w którym złożyli petycję ze swoimi postulatami. Petycję złożyli także w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej. Inicjatorem manifestacji był Ruch Społeczny Głuchych i Ich Przyjaciół.

 

Świat

Starożytność

  • Pierwsze wzmianki na temat ludzi Głuchych w Starym Testamencie oraz pracach filozoficznych w starożytnej Grecji i Rzymie;
  • prawa wyrażające negatywny stosunek do głuchoty: zakaz karmienia i utrzymywania przy życiu głuchoniemych u Arystotelesa i Platona w Grecji, nakaz uśmiercania głuchoniemych według spartańskiego prawa Likurga, rzymskie prawo zakazujące głuchoniemym wolnym obywatelom sporządzania testamentu (zezwalano jednak na zachowanie innych swobód obywatelskich), arystotelesowskie przekonanie, iż myślenie bez mówienia jest niemożliwe;
  • zalecenie miłosierdzia i litości wobec głuchoniemych według Mojżesza (Księga Kapłańska zwana też 3 Księgą Mojżeszową w 19 rozdziale 14 wersecie ujmuje prawo Boga „Nie będziesz złorzeczył głuchemu. Nie będziesz kładł przeszkody przed niewidomym, ale będziesz się bał Boga twego. Ja jestem Jahwe! Biblia Tysiąclecia). W Egipcie i Persji głuchota była traktowana jako dar Boży, a samych głuchych otaczano czcią, brak mowy i słuchu uniemożliwiał im popełnienie grzechu poprzez mowę. 

Średniowiecze

  • Średniowieczne panowanie chrześcijaństwa powodujące wyparcie głuchoniemych na margines społeczeństwa zgodnie z poglądem św. Augustyna, który uważał głuchoniemych za niezdolnych do zrozumienia i przyjęcia wiary chrześcijańskiej, twierdził też, że posiadanie głuchego dziecka to wynik grzechu przeciwko Bogu; posądzanie głuchoniemych o kontakty z siłami nieczystymi, a tym samym szkodzenie innym ludziom, o pochodzenie od diabła, co często kończyło się śmiercią z wyroku Inkwizycji, próby „leczenia” głuchoniemych za pomocą podcinania języka i innych zabiegów;
  • rozwój systemu opieki charytatywnej prowadzonej przez klasztory w II połowie średniowiecza obejmujący częściowo osoby głuchonieme;
  • przez okres starożytności aż do końca średniowiecza brak systemu kształcenia wynikający z odsunięcia głuchoniemych na margines społeczeństwa zarówno z przyczyn religijnych, kulturowych (respektowanie wyroków boskich, w tym wypadku głuchoty, zakazywało podejmowania prób kształcenia głuchoniemych), prawnych (głuchoniemy był obywatelem drugiej kategorii), jak i przekonania o niezdolności głuchoniemych do myślenia, przyjmowania wiedzy.

Wiek XVI

  • Korzystne zmiany zapoczątkowane przez zakonnika Pedro Ponce de Leona (1520-1584). Wprowadzenie w 1555 roku nauki czytania, pisania i mówienia dla niesłyszących metodą indywidualnej pracy, która przyniosła zaskakujące wyniki. Wykształconych zostało 12 głuchych uczniów, których większość stanowili synowie szlacheccy;
  • pierwsze teoretyczne podstawy nauczania niesłyszących stworzone przez włoskiego filozofa, matematyka i lekarza Geronimo Cardano (1501-1576) i przedstawione w dziele „Paralipomena”, które propagowało ideę słyszenia przez czytanie i mówienia przez pisanie.

Wiek XVII

  • Pierwsza praca metodyczna dotycząca nauczania Głuchych „O naturze dźwięków i sztuce nauczania głuchoniemych mowy” hiszpańskiego dyplomaty Juana Pablo Boneta (1579-1633) wydana w 1620 roku, utworzenie przez niego pierwszego alfabetu w historii Głuchych;
  • kolejne prace dotyczące głuchoty i kształcenia niesłyszących: angielski lekarz i antropolog John Bulwer (1614-1684) wydaje w 1648 roku „Philocophus”, w 1669 roku pojawia się praca „Elementy mowy” autorstwa Anglika, Williama Holdera (1616-1698), w roku 1680 Szkot, George Dalgarno, publikuje „Didascolophus”, pod koniec stulecia pojawiają się „Rozważania o mowie” oksfordzkiego profesora Johna Wallisa Savilliana (1616-1703), a także praca holenderskiego pedagoga Jana Konrada Ammana (1669-1724) „Surdus loquens” (Głuchy mówiący);
  • nauczanie niesłyszących to wciąż praca w formie indywidualnej, czyli obejmująca nieliczne jednostki, a pomijająca znaczącą większość.

Wiek XVIII

  • Powstanie pierwszych szkół dla dzieci głuchych;
  • pierwsza udokumentowana szkoła dla dzieci Głuchych powstała w Edynburgu (Szkocja) w 1760 roku i została założona przez Thomasa Braidwooda;
  • pierwszy niesłyszący nauczyciel Głuchych- francuski zakonnik Etienne de Fay (1669- 1745?). Człowiek głuchy od urodzenia, wychowany w klasztorze Saint-Jean w Amiens, utalentowany w wielu dziedzinach. Jego metoda to nauczanie dzieci niesłyszących za pomocą stworzonego przez siebie języka migowego;
  • utworzenie w 1771 roku Narodowego Instytutu Głuchoniemych – pierwszej znanej szkoły dla Głuchych przez francuskiego opata Charlesa Michela de l’Epee (1712-1789), stworzenie przez niego metody nauczania wykorzystującej naturalny sposób porozumiewania się osób niesłyszących – ujednolicony system znaków i gestów w postaci języka migowego (obejmującego zarówno litery, jak i znaki) oraz wydanie w 1776 roku książki jego autorstwa „Institution des sourds et muets par la voice des signes methodiques”;
  • powstanie w 1778 roku w Lipsku pierwszej szkoły dla dzieci głuchych stosującej oralną (ustną) metodę nauczania, której twórcą był niemiecki nauczyciel Samuel Heinicke (1727-1790), prekursor nauczania Głuchych za pomocą mowy, założyciel tejże szkoły, przeciwnik metody stosowanej przez de l’Eppe;
  • tworzenie kolejnych szkół dla Głuchych: między innymi w Wiedniu (1779), Rzymie (1784), Bordeaux (1786), Pradze (1786), Szlezwiku (1787), Berlinie (1788), Neapolu (1789), Groningen (1790), Londynie (1792), w których wzorowano się na istniejących już instytucjach i stosowano metodę oralną lub mimiczną;
  • traktowanie mowy i języka migowego jako środków komunikacji wykluczających łączenie się, niedostrzeganie możliwości ich współdziałania (wynikające prawdopodobnie z istotnych różnic gramatycznych); równocześnie spontaniczne i naturalne próby porozumiewania się między niesłyszącymi dziećmi uczącymi się w tej samej szkole, a w efekcie powstawanie pierwszych języków migowych.

Wiek XIX

  • utworzenie w Hartford w stanie Connecticut (USA) w 1817 roku Amerykańskiej Szkoły Głuchych, pierwszej publicznej, darmowej szkoły dla Głuchych w
    Ameryce. Jej twórcą był dr Thomas Hopkins Gallaudet, pastor, który zajął się edukacją głuchej córki sąsiada. Aby udoskonalić metody pracy, udał się do Europy, gdzie spotkał się z najważniejszymi postaciami związanymi z edukacją Głuchych. Wraz z Laurentem Clerc, znakomitym nauczycielem niesłyszących, wrócił do Ameryki, gdzie założył szkołę. Do roku 1863 funkcjonowały już 22 szkoły dla Głuchych, a dzięki ich uczniom i przenoszeniu systemu znaków migowych do szkół i ze szkół na zewnątrz ukształtował się amerykański język migowy;
  • stworzenie w 1864 roku przez Edwarda Minnera Gallaudeta, syna T. H. Gallaudeta, pierwszej wyższej uczelni dla Głuchych, którą w 1896 roku w hołdzie dla T. H. Gallaudeta przemianowano na Uniwersytet Gallaudeta – pierwszy i do dziś jedyny uniwersytet dla Głuchych;
  • panowanie oralizmu- przyjęcie w 1867 roku przez dwie największe szkoły dla Głuchych w Ameryce metody oralnej jako podstawowej metody nauczania niesłyszących i zachęcanie innych szkół do naśladowania tego kroku, dalsze rozprzestrzenianie się tej metody w USA;
  • założenie w 1872 roku w Bostonie przez Alexandra Grahama Bella instytucji trenującej nauczycieli mających korzystać z metody oralnej, następnie założenie przez niego Stowarzyszenia dla Głuchych;
  • dyskusja między zwolennikami metody oralnej i propagatorami języka migowego na Międzynarodowym Kongresie Edukacji Głuchych w Mediolanie w 1880 roku, zwycięstwo zwolenników metody oralnej, w efekcie negatywne konsekwencje dla użycia języka migowego w edukacji Głuchych, równolegle powszechność stosowania języka migowego poza salą lekcyjną, w naturalnej, codziennej komunikacji Głuchych;
  • powstanie Narodowego Stowarzyszenia Głuchych w Ameryce, które propagowało użycie języka migowego, a krytykowało używanie metody oralnej w edukacji osób niesłyszących.

Wiek XX

  • Opublikowanie w 1960 roku przez profesora Uniwersytetu Gallaudeta, Williama Stokoe’a, rozprawy udowadniającej, iż język migowy to pełnowartościowy, autentyczny język posiadający unikalną gramatykę, uznanie Amerykańskiego Języka Migowego za język urzędowy;
  • uznanie oralizmu w edukacji niesłyszących za porażkę podczas debaty przeprowadzonej na kongresie w 1964 roku dotyczącym oralnej edukacji Głuchych. W wyniku dyskusji unieważnione zostały decyzje podjęte podczas kongresu w Mediolanie uznające moralizm za wiodącą metodę nauczania niesłyszących;
  • stworzenie w 1970 roku zespołu kilku metod edukacyjnych zwanego Komunikacją Totalną, miała ona nie preferować ani oralizmu, ani języka migowego, lecz dopuszczać korzystanie z różnych narzędzi (alfabet migowy, język migowy, mowa, pantomima, czytanie z ruchu warg, gesty, pisanie, obrazki, komputery, czytanie, mimika twarzy, aparaty słuchowe) w celu uzyskania dostępu do informacji;
  • powstanie w 1988 roku studenckiego ruchu DPN (Deaf President Now – Głuchy Rektor Teraz), który zjednoczył Głuchych z różnych grup wiekowych i środowisk w walce o podejmowanie decyzji mających wpływ na ich edukację, kulturę;
  • wybranie Heather Whitestone, niesłyszącej dziewczyny, na Miss Ameryki w 1995 roku udowadniające, iż Głusi mogą żyć tak, jak osoby słyszące.

NASZE PROJEKTY

Dowiedz się wszystkiego o realizowanych przez nas projektach.

więcej

O GEST

Poznaj nasze Towarzystwo, statut oraz pełnioną misję.

więcej

FAQ

Poznaj najczęsciej zadawane pytania oraz odpowiedzi na nie.

więcej

Towarzystwo Tłumaczy i Wykładowców Języka Migowego "GEST"

ul. J. H. Dąbrowskiego 77a
IV piętro, pokój 4.12
60-529 Poznań

Tel. kom. +48 692 416 823
Fax (75) 781 31 63

e-mail: biuro@towarzystwogest.eu

KRS: 0000357326
REGON: 021274758
NIP: 6161544240

Wpis do rejestru instytucji szkoleniowych pod numerem ewidencyjnym: 2.02/00034/2015

KONTO:
Volkswagen Bank direct
nr: 30 2130 0004 2001 0606 3515 0001