PJM

Wyjaśnienie pojęcia

Polski język migowy (klasyczny język migowy, naturalny język migowy, język migowy, PJM, pejotem) to naturalny sposób komunikacji Głuchych w Polsce. Jest to również pierwszy język, jaki nabywają dzieci obojga głuchych rodziców. 

Stan badań nad PJM

Według badań rozpoczętych w latach 60. dwudziestego wieku język migowy jest pełnoprawnym językiem. Publikacje lingwistyczne w wielu krajach wykazują, iż języki migowe tworzą osobną grupę języków i znacząco różnią się od języków fonicznych. Mają także zupełnie odmienne cechy gramatyczne. Obecnie pogląd ten jest uznawany przez większość językoznawców. 

Polski język migowy nie zyskał do tej pory pełnego opisu lingwistycznego, choć w przeszłości podejmowane były takie próby. Pierwszą z nich podjęli ks. J. Hollak i ks. T. Jagodziński wydając w roku 1879 „Słownik mimiczny (…)” zawierający opis gramatyki języka migowego. 

Kolejnym krokiem było rozpoczęcie prac nad pełnym opisem lingwistycznym PJM, których w latach 90. dwudziestego wieku podjęli się prof. Marek Świdziński oraz Małgorzata Czajkowska-Kisil. Jako materiał do badań służą komunikaty niesłyszących dzieci niesłyszących rodziców, czyli osób Głuchych kulturowo. 

Mimo iż badania nad opisem lingwistycznym PJM nie zostały ukończone, istniejące opracowania wskazują na pewne cechy języka migowego. Z pewnością istotny jest też fakt, że PJM posiada naturalną i złożoną gramatykę podobną do gramatyk innych języków migowych używanych na świecie.

Cechy PJM

  • Linearność i symultaniczność – zasadniczo komunikaty tworzone w PJM są linearne (czyli wypowiedź jest konstruowana „słowo po słowie”), jednakże język migowy pozwala także na tworzenie wypowiedzi z zastosowaniem symultaniczności (jednoczesności). Ta cecha pozwala na równoczesne wykonywanie dwóch znaków o różnym znaczeniu, przez co powstaje wypowiedź nielinearna o całkiem nowym znaczeniu. Na przykład wykonując jednocześnie dwa znaki jednoręczne: „otworzyć drzwi” i „zaprosić” konstruujemy wypowiedź „Otworzyć drzwi i zaprosić (do środka)”. Jest to konstrukcja nielinearna, gdyż dwa znaki zostały wykonane jednocześnie. Możemy również stworzyć konstrukcję nielinearną z wykorzystaniem elementów mimicznych: migając znak „otworzyć drzwi” i mimicznie wyrażając zdziwienie tworzymy wypowiedź „Otworzyć drzwi i się zdziwić.”. W konstruowaniu wypowiedzi nielinearnych możemy wykorzystywać także elementy niemanualne, na przykład pochylenie tułowia. 

  • Przestrzenność – lokalizacja znaków migowych jest zmienna. Wykorzystuje ona różne miejsca i poziomy przestrzeni w stosunku do nadawcy i odbiorcy, co pozwala na budowanie różnych wypowiedzi z użyciem tych samych znaków. Przykładem wykorzystania przestrzeni jest wykonanie w dwóch jej odmiennych punktach znaków „kobieta” i „mężczyzna”, a następnie zmiana kierunku wykonywanego znaku „krytykować” – dzięki temu mogą powstać konstrukcje: „Kobieta krytykuje mężczyznę”, „Mężczyzna krytykuje kobietę.”, „Kobieta i mężczyzna krytykują siebie nawzajem.” 
     
  • Klasyfikatory – są kolejnym przykładem wykorzystania przestrzeni, choć same w sobie bez kontekstu nie posiadają znaczenia językowego. Aby nadać im znaczenie, należy przypisać je do rzeczowników, zaimków lub przymiotników, dzięki czemu stworzona zostaje wizualizacja określonej sytuacji służąca opisaniu czynności lub ruchu. Na przykład przypisując palcowi wskazującemu lewej dłoni kobietę, a palcowi wskazującemu prawej dłoni mężczyznę, wykorzystując przestrzeń i ruch, możemy łatwo stworzyć komunikaty: „Kobieta i mężczyzna spotkali się.”, „Kobieta i mężczyzna minęli się.”, „Kobieta i mężczyzna spotkali się i poszli dalej razem.” itd. 
     
  • Lokalizatory – służą wyznaczeniu miejsca w przestrzeni, które jest zarezerwowane dla jednostki tekstowej. Lokalizatory stosujemy np. w określaniu topografii lub oznaczaniu przemieszczenia się z punktu A do punktu B.
     
  • Struktura znaku – istnieją trzy podstawowe elementy znaku PJM: pozycja wyjściowa artykulatorów, tor ruchu i pozycja końcowa artykulatorów. Ich zmiana i modyfikacja pozwala na wyrażenie wielu treści np. opozycji czasu, intensywności, atrybutu obiektu, rodzaju akcji, lokalizacji. 
     
  • Elementy niemanualne – wspomagają lub modyfikują przekaz, należą do nich: położenie tułowia, głowy, mimika. Ich stosowanie może nasuwać skojarzenia z pantomimą, należy jednak pamiętać, iż owe elementy stanowią ważną część gramatyki języka migowego, gdyż służą wykorzystaniu przestrzeni, tworzeniu wypowiedzi nielinearnych, modyfikowaniu znaczenia wypowiedzi. Przykładem może być wykorzystanie elementów mimicznych w zasygnalizowaniu pytania lub ruchy tułowia służące tworzeniu znaków kierunkowych, dzięki którym możemy na przykład pokazać rozmowę kilku osób. 
     
  • Szyk zdania – dominującym uszeregowaniem elementów gramatycznych w dłuższych zdaniach w PJM jest szyk SVO (podmiot, orzeczenie, dopełnienie – modyfikatory umieszczane na końcu). Szyk SOV (podmiot, dopełnienie, orzeczenie) jest właściwy dla większości zdań krótszych. 
     
  • Manualność i przestrzenność – pogląd badaczy, iż PJM to język manualny, wynika z tego, iż znaki wykonuje się za pomocą rąk. Bardziej trafną charakterystyką wydaje się być jednak określenie „przestrzenny”, gdyż ręce są tylko jednym z elementów wyrażających treści. Poza nimi istnieją także elementy niemanualne oraz przestrzeń, której wykorzystanie ma ogromny wpływ na znaczenie komunikatu. 
     
  • Agramatyczność – cecha wykazywana przez niektórych badaczy wynikająca z prób dosłownego, linearnego tłumaczenia zdań w języku migowym na zdania w języku polskim. W tym kontekście agramatyczny jest również każdy język obcy dla języka polskiego. Niemniej zgodnie z informacjami zawartymi powyżej PJM posiada własny system gramatyczny odmienny od języków fonicznych. W tym kontekście agramatyczność stanowi kolejny dowód potwierdzający wartość języka migowego jako pełnoprawnego języka.
     
  • Fonologia – W polskim języku migowym nie ma dźwiękowych odpowiedników fonemów, są natomiast ich realizacje wizualne składające się na zespół cech dystynktywnych. Dotyczy to w szczególności konfiguracji ręki (układu), niemniej może się też odnosić do pozostałych parametrów znaków takich jak lokalizacja, ruch, orientacja dłoni czy sygnały niemanualne.
     
  • Morfologia – zgodnie z definicją, morfologia to dziedzina lingwistyki zajmująca się formami odmiennych części mowy (fleksją) oraz słowotwórstwem. Nie ulega wątpliwości, że PJM ma bogatą i bardzo produktywną morfologię. W wyniku procesów morfologicznych zachodzących w PJM pojedyncze znaki migowe zmieniają swoje znaczenie. Dotyczy to chociażby znaków czasownikowych (np. przy znakach/czasownikach kierunkowych), derywatów rzeczownikowych (np. przy tworzeniu wyrazów pochodnych przez dodawanie formantów słowotwórczych do wyrazów podstawowych), wspomnianych wcześniej klasyfikatorów.

W celu konfrontacji teorii z praktyką, zachęcamy do skorzystania z materiałów filmowych GRAMATYKI udostępnionej w płatnej części naszej platformy.

NASZE PROJEKTY

Dowiedz się wszystkiego o realizowanych przez nas projektach.

więcej

O GEST

Poznaj nasze Towarzystwo, statut oraz pełnioną misję.

więcej

FAQ

Poznaj najczęsciej zadawane pytania oraz odpowiedzi na nie.

więcej

Towarzystwo Tłumaczy i Wykładowców Języka Migowego "GEST"

ul. J. H. Dąbrowskiego 77a
IV piętro, pokój 4.12
60-529 Poznań

Tel. kom. +48 692 416 823
Fax (75) 781 31 63

e-mail: biuro@towarzystwogest.eu

KRS: 0000357326
REGON: 021274758
NIP: 6161544240

Wpis do rejestru instytucji szkoleniowych pod numerem ewidencyjnym: 2.02/00034/2015

KONTO:
Volkswagen Bank direct
nr: 30 2130 0004 2001 0606 3515 0001